Ngelestarekake kabudayan

     Serat wedhatama anggitane KGPAA Mangkunegara IV kajaba ngemot Pupuh Pangkur lan Pupuh uga ngemot pupuh Pocung. Pupuh Pocung mujudake pupuh kang kaping telu, isine 15 pada.

A. Maca lan nanggapi teks Serat Wedhatama pupuh Pocung lan nitik guru gatra, guru lagu, lan guru wilangan

Pocung

Ngelmu iku, kelakone kanthi laku,

Lekase lawan kas,

Tegese kas nyantosani,

Setya budya pangesere dur angkara,

√ Pupuh Pocung ing Serat Wedhatama ngemot tembang cacahe 15 pada (bait), wiwit saka tembung 'Ngelmu iku....' tekan tembung 'angkara'.
√ Guru gatrane saben sapada tembang Pocung ana 4.
√ Guru lagune tembang Pocung yaiku u, a, i, a.
√ Guru wilangane tembang Pocung yaiku 12, 6, 8, 12.
√ Supaya gampang dieling-eling, guru wilangan lan guru lagune tembang Pocung, biasane ditulis 12u, 6a, 8i, 12a.

B. Nemtokake tuntunan ing Serat Wedhatama pupuh Pocung lan njumbuhake karo kahanane bebrayan

Pocung

Ilmu itu, dapat tercapai melalui usaha,

Diawali dengan kas

Arti kas memberi daya

Setia pada budaya untuk

menumpas angkara murka.

     Pada iki mung salah siji saka 15 Pada ing pupuh Pocung Serat Wedhatama. Saka pada kang wis dijarwakake dadi basa Indonesia mau bisa ditemokake tuntunan ing urip, upamane :

√ Manungsa kudu duwe ngilmu kanthi cara ngudi/ usaha.
√ Anggone usaha diwiwiti kanthi kas.
√ Kang dikarepake kas yaiku ana daya kang njalari kuwat lan santosa.
√ Santosa kanthi setya marang budaya kanggo mbentengi tuwuh lan wekare patrap angkara murka.

C. Mbedhah perangane Serat Wedhatama pupuh Pocung

     Kaya kang diandharake ing ngarep, tembang Pocung iku dibangun saka larikan-larikan kang diarani guru gatra cacahe patang gatra. Wiwit gatra sepisan nganti gatra kapat kabeh ana aturane. Aturane iku bisa dienggo gondhelan nalika ngarang tembang Pocung. Menawa ngarang tembang Pocung ora manut marang aturane iku, tegese dadine dudu tembang Pocung. Jlentrehe guru wilangan lan guru lagune tembang Pocung kaya ing ngisor iki.

Ngel/mu/i/ku/ka/la/ko/ne/kan/thi/la/ku/ (12u)
Le/kas/e/la/wan/kas/  (6a)
Te/ges/e/kas/nyan/to/sa/ni/  (8i)
Se/tya/bu/dya/pa/nge/kes/e/dur/ang/ka/ra/  (12a)

D. Nulis cakepan tembang Pocung

     Nulis tembang Pocung iku kudu manut aturan kang gumathok kang disebutake ing dhuwur mau. Aturan kang gumathok iku guru gatra, guru wilangan, lan guru lagu. Supaya bisa nulis cakepan tembang Pocung, wiwitana kanthi gawe ukara bebas ! Ukara bebas mau banjur dicocogake guru gatra, guru wilangan, guru lagune. Carane nyocogake bisa kanthi ngowahi tembung-tembunge, mbuwang tembung-tembung kang ora pati penting, utawa ngijolake papane tembung (aliterasi). Cara-cara iku upamane : purwakanthi swara, purwakanthi sastra, yogyaswara, baliswara, dasanama, tembung saroja, lan sapanunggale.

Sumber : Gegaran Nyinau Basa Jawa 2 Kelas XI SMA/SMK/MA